Onderzoek: Het graf van een dierbare behouden - wat hebben Nederlanders ervoor over?

Wat zijn grafrechten?

Grafrecht is het recht om voor een bepaalde periode gebruik te maken van een particulier graf op een begraafplaats. Ben je rechthebbende van het graf van een dierbare op een gemeentelijke begraafplaats? Dan is het goed om te weten dat het grafrecht na een bepaalde periode afloopt. Wil je het graf behouden, dan kun je de grafrechten meestal verlengen. Hiervoor betaal je opnieuw voor een bepaalde periode. Verleng je de grafrechten niet, dan kan de gemeente het graf na verloop van tijd ruimen.

Gemeenten bepalen zelf de hoogte van de kosten voor een verlenging, waardoor er grote verschillen zijn: bij de ene gemeente betaal je een paar honderd euro voor een verlenging van tien jaar, terwijl dit bedrag bij andere gemeenten kan oplopen tot enkele duizenden euro’s.

Voor nabestaanden kan de keuze om wel of niet te verlengen hierdoor een lastige afweging zijn. Anders dan bij veel andere kosten kunnen zij niet kiezen voor een goedkopere aanbieder als de kosten hoger uitvallen dan verwacht. Het graf ligt op een vaste plek en verplaatsen naar een andere begraafplaats is bijna nooit mogelijk. Nabestaanden zijn daardoor afhankelijk van het tarief van de gemeente waar het graf ligt.

Hoe belangrijk vinden we een specifieke gedenkplek voor onze nabestaanden?

De meerderheid van de Nederlanders vindt het belangrijk dat er bij een overleden dierbare een specifieke gedenkplek is op een bepaalde locatie, zoals een graf of urnengraf. Opvallend is dat vooral jonge mensen hier veel waarde aan hechten.
 

Grafrechten verlengen: welke overwegingen spelen mee?

De keuze om een graf wel of niet te verlengen, is voor nabestaanden niet altijd makkelijk: voor ruim negen op de tien Nederlanders zou dit een afweging zijn. Slechts 7,6% zou de grafrechten altijd verlengen, wat de omstandigheden ook zijn.

De grootste reden om de grafrechten eventueel niet te verlengen, zijn de kosten. Wanneer deze te hoog zijn, kan dit voor 48,5% van de Nederlanders een reden zijn om een graf op te geven. Andere belangrijke redenen om grafrechten niet te verlengen zijn:

• Geen emotionele band (meer) met het graf: voor 42,2% kan dit een reden zijn om grafrechten niet te verlengen 
• Een fysiek graf is niet nodig om de overledene te herdenken: voor 40% kan dit een reden zijn om grafrechten niet te verlengen 
• De overledene zou het zelf niet belangrijk hebben gevonden: voor 33,3% kan dit een reden zijn om grafrechten niet te verlengen 

Hoeveel generaties houden een graf in stand?

Hoe hechter de band met de overleden familielid, hoe moeilijker het vaak is om afscheid te nemen van een graf. Vooral wanneer het om een overleden kind gaat, zijn veel mensen bereid alles op alles te zetten om de grafrechten te kunnen verlengen, zelfs wanneer de verlengingskosten (fors) hoger uitvallen dan verwacht.

Ruim de helft van de Nederlanders zou hiervoor bijvoorbeeld extra sparen, bezuinigen op andere uitgaven of ergens anders op inleveren. Ook voor een overleden partner of ouder is die bereidheid groot.

Bij familieleden die één of meerdere generaties verder van iemand afstaan, wordt die afweging vaker anders gemaakt. Zo zouden mensen minder snel alles op alles zetten voor het graf van een (over)grootouder.
 

Wie is verantwoordelijk voor de betaling van grafrechten?

Over wie in eerste instantie verantwoordelijk zou moeten zijn voor de betaling van grafrechten, zijn de meningen in Nederland verdeeld. Ruim zes op de tien vindt dat de directe nabestaanden de kosten moeten betalen, maar ook een relatief groot deel is van mening dat iemand dit zelf voor zijn of haar overlijden dient te regelen. De gemeente en de landelijke overheid zijn ook genoemde antwoorden.
 

Wie beslist over de verlenging van een graf?

Bijna één op de drie Nederlanders is op dit moment (mede)verantwoordelijk voor de grafrechten van een naaste. De keuze om een graf wel of niet te verlengen, wordt echter vaak samen met andere nabestaanden gemaakt, zoals broers en zussen. Dat kan leiden tot moeilijke gesprekken, bijvoorbeeld wanneer familieleden verschillend denken over het behouden van het graf of over de verdeling van de kosten.

Wil bijvoorbeeld een broer of zus als rechthebbende het graf van de ouders niet verlengen, maar wil je dit zelf wel? Dan zou 61,1% van de Nederlanders zelf het grafrecht overnemen om het graf toch te behouden. Bijna een kwart zou de keuze bij de rechthebbende laten, waardoor het graf in dit geval niet zou worden verlengd.
 

Ook over de kosten lopen de meningen uiteen wanneer een graf ondanks onenigheid binnen de familie toch wordt verlengd. Bijna de helft van de Nederlanders vindt dat de kosten in dit geval door alle betrokkenen moeten worden gedeeld, ook door degene die het graf eigenlijk niet wilde verlengen. Daar staat tegenover dat bijna evenveel mensen vinden dat alleen degenen die het graf willen behouden de kosten zouden moeten dragen.
 

Wat denken we dat het verlengen van grafrechten kost?

Hoeveel het kost om grafrechten te verlengen, is vaak niet eenvoudig te achterhalen. Daardoor hebben veel Nederlanders geen goed beeld van wat het verlengen van grafrechten daadwerkelijk kost. De verwachtingen over de kosten voor het verlengen van een particulier graf lopen dan ook uiteen. De grootste groep denkt dat dit tussen de € 500 en € 1.000 ligt voor een periode van 10 jaar (wat blijkt: de werkelijke kosten liggen gemiddeld hoger).
 

Grafrechten: wat betaal je per gemeente?

In Nederland kost het gemiddeld € 1.288 om het grafrecht voor een eenpersoons graf op een gemeentelijke begraafplaats met 10 jaar te verlengen. Gemeenten bepalen zelf hun tarieven, waardoor de kosten per gemeente flink kunnen verschillen. Om hier inzicht in te krijgen, brachten we de kosten voor het verlengen voor een periode van 10 jaar van een eenpersoons graf in kaart, voor alle gemeenten met een gemeentelijke begraafplaats.

De verschillen blijken groot. In de Noord-Hollandse gemeente Amstelveen betaal je het meest voor het verlengen van een eenpersoons graf: € 4.475,00 voor een verlenging van 10 jaar. Ook de rest van de top 10 bestaat grotendeels uit gemeenten in Noord-Holland:

1. Amstelveen (Noord-Holland): € 4.475,00
2. Haarlemmermeer (Noord-Holland): € 3.180,00
3. Hilversum (Noord-Holland): € 3.140,00
4. Huizen (Noord-Holland): € 2.932,00
5. Laren (Noord-Holland): € 2.835,00
6. Wijdemeren (Noord-Holland): € 2.827,00
7. Eemnes (Utrecht): € 2.775,00
8. Nieuwkoop (Zuid-Holland): € 2.675,20
9. Leidschendam-Voorburg (Zuid-Holland): € 2.519,00
10. Sliedrecht (Zuid-Holland): € 2.413,00
    
     

Zouden er landelijke richtlijnen moeten komen?

Dat gemeenten volledig zelf mogen bepalen hoe hoog de grafrechten op een gemeentelijke begraafplaats zijn, kan op weinig begrip rekenen. Zo vindt bijna negen op de tien Nederlanders dat de overheid landelijke richtlijnen zou moeten stellen.
 

Lagere tarieven voor lagere inkomens: wat vindt Nederland?

De meerderheid van de Nederlanders vindt dat er lagere tarieven zouden moeten gelden voor nabestaanden met een laag inkomen: zes op de tien is het hiermee eens. Een deel vindt zelfs dat het verlengen van de grafrechten gratis zou moeten zijn voor mensen met lagere inkomens. Wel zit er een groot verschil tussen jongeren en ouderen: 18- tot 34-jarigen zijn vaker voorstander van een verlaagd tarief dan 65-plussers.
 

Welke uitvaartwensen hebben we eigenlijk voor onszelf?

Naast de vraag wat nabestaanden belangrijk vinden, is het ook interessant om te kijken naar de wensen die Nederlanders voor zichzelf hebben na overlijden. Hebben zij een duidelijke voorkeur voor wat er na hun overlijden met hun lichaam gebeurt, of laten zij die keuze liever over aan hun nabestaanden?

Uit het onderzoek blijkt dat bijna de helft van de Nederlanders gecremeerd wil worden. Bijna één op de drie kiest voor (natuur)begraven. Opvallend is dat hierin duidelijke generatieverschillen zichtbaar zijn: jongeren kiezen vaker voor begraven dan ouderen.
 

Van de Nederlanders die (natuur)begraven willen worden, vindt bijna de helft (47,8%) het (zeer) belangrijk dat hun graf langdurig behouden blijft. Voor het overgrote deel hiervan blijft dat ook belangrijk als dit betekent dat hun nabestaanden daarvoor de kosten moeten dragen.
 

Tegelijkertijd zou wel een groot deel van de Nederlanders dat (natuur)begraven wil worden, bij leven geld opzij willen zetten voor hun eigen grafrechten, zodat hun nabestaanden niet (of minder) daarmee worden belast. Maar liefst 57% zou hier geld voor reserveren, terwijl 23,5% dit op een andere manier zou regelen en 19,5% dit de verantwoordelijkheid van hun nabestaanden vindt.

Wel zijn er verschillen tussen generaties: zo vinden 18- tot 34-jarigen dit fors vaker de verantwoordelijkheid van nabestaanden dan andere leeftijdsgroepen.
 

Uit de toelichtingen blijkt dat de voorkeur voor een graf vaak samenhangt met emotionele, persoonlijke of religieuze overwegingen. Veelgehoorde redenen zijn:

• “Zodat mijn kinderen een plek hebben om te bezoeken.”
• “Vind het een fijne gedachte, aangezien mijn grootouders ook zijn begraven op de begraafplaats waar ik wil liggen.”
• "Omdat ik christen ben en het Bijbels is om je te laten begraven."

Wie liever niet begraven wil worden, noemt juist vaak de financiële en praktische gevolgen voor nabestaanden als reden. Veelgehoorde toelichtingen zijn:

• “Ik wil mijn nabestaanden niet opzadelen met kosten en hen niet het gevoel geven dat ze verplicht zijn een graf te bezoeken.”
• “Dan hoeft niemand voor mijn graf te betalen.”
• “Het idee dat er geen grafkosten zijn, vind ik prettiger.”
   

Over dit onderzoek

Een graf op een gemeentelijke begraafplaats blijft niet automatisch voor altijd bestaan: na een bepaalde periode loopt het grafrecht af. Wil je het graf behouden, dan moet het grafrecht worden verlengd en betaal je opnieuw voor een nieuwe periode. Gebeurt dat niet, dan kan de gemeente het graf op termijn ruimen. Dat gebeurt niet direct zodra het grafrecht afloopt. Voor het ruimen gelden wettelijke regels voor de kennisgeving aan de rechthebbende of andere belanghebbenden.

Wij zochten uit wat het in 2026 kost om een particulier graf op een gemeentelijke begraafplaats in Nederland 10 jaar te behouden. Daarvoor verzamelden we in de eerste helft van 2026 de officiële prijslijsten en verordeningen die gemeenten zelf hebben vastgesteld. Was er geen tarief gepubliceerd, bijvoorbeeld omdat de begraafplaats door een andere partij wordt beheerd? Dan namen we contact op met de gemeente om de kosten te achterhalen.

Wat hebben we gemeten?
We rekenen met de totale verplichte kosten om een particulier graf te behouden. Deze bestaan uit:

• het bedrag om het grafrecht te verlengen met 10 jaar;
• het verplichte onderhoud dat je daarnaast betaalt zolang het graf blijft liggen.

Deze kosten zijn niet hetzelfde als de kosten voor een nieuw graf. Daarbij komen namelijk ook andere kosten kijken, zoals die voor de begrafenis zelf. Het bekende grafkostenonderzoek van uitvaartorganisatie Monuta kijkt juist naar zulke nieuwe graven, op basis van ruim 1.400 begraafplaatsen. Wij kijken naar het verlengen van bestaande graven.

Wat is de peildatum?
De tarieven die in 2026 golden en die wij uiterlijk in juli 2026 hebben gevonden of bevestigd. Latere wijzigingen, correcties en tussentijdse indexaties zijn niet meegenomen.

Hoe vergelijken we gemeenten met elkaar?
Om gemeenten zo eerlijk mogelijk met elkaar te vergelijken, kijken we naar de kosten voor het verlengen van een particulier graf voor één overledene. Daarbij nemen we het perspectief van iemand die alleenstaand is: wat betaal je om één graf te behouden? Per gemeente rekenen we daarom met de goedkoopste verlengbare variant die binnen deze afbakening valt.

Wat bedoelen we met een graf voor één overledene?
Daarmee bedoelen we een particulier graf waarin één overledene begraven ligt. Het hoeft dus niet te gaan om een graf waarin technisch maar één kist past.

Veel Nederlandse graven bieden ruimte om later nog een tweede kist bij te plaatsen, bijvoorbeeld in een tweede laag. Dat maakt zo'n graf voor dit onderzoek niet automatisch tot een tweepersoonsgraf. Bepalend is hoe de gemeente het graf aanbiedt en prijst.

Een regulier particulier graf met ruimte voor een tweede bijzetting telt mee. Een graf dat in de prijslijst uitdrukkelijk als twee- of meerpersoonsgraf wordt aangeboden, zoals een familiegraf of tweepersoonsgraf, telt niet mee.

Aanduidingen als 'twee lagen', 'twee diep', 'dubbeldiep' of 'maximaal twee overledenen boven elkaar' zien we daarom als een omschrijving van de capaciteit of diepte van het graf. Doorslaggevend blijft of de gemeente het graf als regulier particulier graf aanbiedt of als afzonderlijk twee- of meerpersoonsproduct.

Hoe gaan we om met urnen en leeftijdscategorieën?
De mogelijkheid om een asbus in een regulier lichaamsgraf bij te zetten, maakt dat graf niet automatisch tot een urnengraf. Biedt een gemeente urnengraven als afzonderlijk product aan, dan blijft een regulier lichaamsgraf waarin ook een asbus mag worden geplaatst voor dit onderzoek gewoon een lichaamsgraf.

Staan een lichaamsgraf en een urnengraf samen in één verlengregel, dan gebruiken we die regel als uit de tarieventabel blijkt dat deze op beide graftypen van toepassing is. Ook een algemene omschrijving met bijvoorbeeld 'lijken en/of asbussen' maakt een tarief niet automatisch tot een urnentarief.

Leeftijdscategorieën, zoals tarieven voor volwassenen of kinderen, hebben alleen betrekking op de leeftijd van de overledene. Ze zeggen niets over het aantal personen dat in een graf kan worden begraven.

Welke kosten tellen mee?
We rekenen met alle kosten die verplicht zijn om het graf te mogen behouden. Dat zijn in ieder geval:

• de kosten voor het verlengen van het grafrecht;
• verplichte onderhoudskosten;
• andere verplichte onderdelen die onlosmakelijk in het verlengtarief zijn opgenomen.

Is verplicht onderhoud verwerkt in één gezamenlijk verlengtarief, dan nemen we het volledige bedrag mee. Dat doen we ook als daarin andere verplichte onderdelen zitten die niet afzonderlijk kunnen worden weggelaten, zoals een vergunning. Zo'n ondeelbaar tarief splitsen we niet kunstmatig op.

Welke kosten tellen niet mee?
Vrijwillige kosten laten we buiten beschouwing. Denk aan het schoonmaken of onkruidvrij houden van het graf, onderhoud aan een grafsteen, kruis of andere gedenktekens en het verzorgen van beplanting, zolang die kosten niet verplicht zijn om het graf te behouden.

Ook onderhoud dat alleen op verzoek wordt uitgevoerd of verlengd, telt niet mee. Hetzelfde geldt voor onderhoudsregelingen die alleen gelden voor oude, afzonderlijke overeenkomsten of voor tarieven die inmiddels zijn vervallen.

Eenmalige administratie- en overschrijvingskosten laten we eveneens buiten beschouwing, omdat die niet in iedere gemeente verplicht zijn bij een gewone verlenging.

Welke graven laten we buiten beschouwing?
Bijzondere graftypen nemen we niet mee, omdat gemeenten die sterk verschillend aanbieden en prijzen. Het gaat onder meer om:

• twee- en meerpersoonsgraven, waaronder familiegraven;
• grafkelders;
• natuurgraven;
• urnengraven;
• kindergraven;
• islamitische graven.

Hoe gaan we om met verschillende tarieven en looptijden?
Heeft een gemeente meerdere gemeentelijke begraafplaatsen of meerdere passende tariefvarianten, dan nemen we de goedkoopste verlengbare variant voor het gekozen graftype.

Niet iedere gemeente werkt met een verlengperiode van precies tien jaar. Een tarief per jaar of per vijf jaar rekenen we daarom om naar tien jaar.

Bestaat er wél een afzonderlijk tienjaarstarief of een tienjaarsafkoop voor verplicht onderhoud, dan gebruiken we dat bedrag. Dat geldt ook als het iets afwijkt van tien losse jaartermijnen.

Staan meerdere graftypen of uitvoeringsvormen samen in één tariefregel, dan gebruiken we die regel alleen als uit de volledige tarieventabel blijkt dat deze ook geldt voor het reguliere lichaamsgraf dat binnen onze afbakening valt. Het ontbreken van een afzonderlijk goedkoper tarief voor bijvoorbeeld een enkeldiepe variant is op zichzelf geen reden om het standaardgraf uit te sluiten.

Geen volledig één-op-éénvergelijking
Een graf is nooit helemaal één op één te vergelijken. Gemeenten delen hun tarieven verschillend in en ook wat onder grafrecht en verplicht onderhoud valt, verschilt per plaats.

We hebben de bedragen daarom zo consequent mogelijk volgens bovenstaande uitgangspunten naast elkaar gezet. De uitkomst is de laagste vergelijkbare prijs per gemeente om dit graftype tien jaar te behouden. Het is geen gemiddelde per begraafplaats en ook niet altijd de termijn die daadwerkelijk op één factuur wordt berekend.

Hoeveel gemeenten nemen we mee?
Nederland telt in 2026 342 gemeenten (CBS). Daarvan hebben 36 geen eigen gemeentelijke begraafplaats. Inwoners zijn daar aangewezen op bijvoorbeeld een kerkelijke of andere bijzondere begraafplaats.

Daarnaast vallen 24 gemeenten af die wel een gemeentelijke begraafplaats hebben, maar waar geen vergelijkbaar graf voor één overledene bestaat of waar uitsluitend eeuwigdurende rechten worden uitgegeven. Uiteindelijk konden we 282 van de 342 gemeenten meenemen in de analyse.

Waarom kijken we alleen naar gemeentelijke begraafplaatsen?

Ongeveer een derde van alle begraafplaatsen in Nederland is van een gemeente (Stichting Dodenakkers). Toch ligt naar schatting 75 tot 80 procent van alle graven juist dáár (Landelijke Organisatie van Begraafplaatsen). De overige begraafplaatsen zijn vaak klein, kerkelijk of inmiddels gesloten. Door naar gemeentelijke begraafplaatsen te kijken, laten we dus zien wat de meeste mensen in de praktijk betalen.

Bovendien zijn de tarieven daar vastgelegd in verordeningen of tarieventabellen die de gemeente zelf vaststelt, ook als het dagelijkse beheer bij een stichting of extern bedrijf ligt. Zulke begraafplaatsen tellen daarom gewoon mee; commerciële en kerkelijke begraafplaatsen niet.

Hoe is de enquête uitgevoerd?
In juni 2026 is in opdracht van Laudius.nl een representatief onderzoek uitgevoerd door marktonderzoeksbureau Panel Inzicht, onder 1.000 Nederlanders. In de enquête is gevraagd naar het belang van een gedenkplek, de overwegingen bij het wel of niet verlengen van grafrechten, de kosten en de eigen uitvaartwensen.